Chói lóa và chỉ số UGR là gì? Cách chọn đèn LED chống chói cho nhà ở

Lắp đèn LED âm trần xong, nhiều người thấy đèn LED chói mắt dù phòng không quá sáng: ngước lên là lóa, nằm trên giường là nhức mắt. Hiện tượng đó gọi là chói lóa (glare). Bài này giải thích chói lóa, chỉ số UGR và cách chọn đèn chống chói cho từng phòng.

Chói lóa (glare) là gì

Chói lóa (glare) theo từ vựng chiếu sáng quốc tế của CIE là tình trạng nhìn gây khó chịu hoặc làm giảm khả năng nhìn, do độ chói phân bố không phù hợp hoặc tương phản quá mạnh trong tầm mắt. Nói đơn giản: có vùng quá sáng so với xung quanh lọt vào mắt.

Chói lóa chia làm hai loại. Chói lóa khó chịu (discomfort glare) gây mỏi, nhức mắt, muốn quay đi nhưng vẫn nhìn được. Chói lóa mất khả năng nhìn (disability glare) làm mắt không thấy rõ vật, ví dụ đèn pha ngược chiều ban đêm.

Chói lóa đèn LED có hai đường đi tới mắt: chói trực tiếp khi nhìn thấy chip LED hoặc mặt đèn quá sáng, và chói phản xạ khi ánh sáng đèn dội từ mặt bàn bóng, màn hình, sàn đá vào mắt. Đèn LED dễ gây chói vì chip rất nhỏ nhưng độ chói bề mặt rất cao.

Chỉ số UGR là gì

Chỉ số UGR (Unified Glare Rating, chỉ số chói lóa đồng nhất) là con số đánh giá mức chói lóa khó chịu của toàn bộ các đèn trong một phòng đối với một người ngồi ở một vị trí, theo phương pháp CIE 117. UGR càng thấp, càng ít chói.

UGR được tính từ độ chói nền của phòng, độ chói và kích thước góc nhìn của từng đèn thấy được, và vị trí mỗi đèn so với hướng nhìn. Thang UGR chạy từ 10 đến 30, mỗi bậc 3 đơn vị là một mức khác biệt mắt nhận ra.

Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7114-1:2008 (dựa trên ISO 8995-1) và tiêu chuẩn châu Âu EN 12464-1 đều đặt giới hạn UGR theo loại phòng: văn phòng viết, đọc, dùng máy tính không quá 19; xưởng và việc thô không quá 22 đến 25; hành lang, lối đi tới 28.

Điều hay bị hiểu nhầm: UGR không phải thông số cố định của một đèn. Theo ERCO và tài liệu ZVEI, UGR phụ thuộc kích thước phòng, độ phản xạ tường trần, số đèn, cách treo và vị trí người nhìn; "UGR dưới 19" in trên hộp chỉ đúng với phòng mẫu đã tính.

Vì sao UGR khó áp dụng cho spotlight

Phương pháp UGR được xây dựng cho đèn có mặt phát sáng tương đối lớn như máng huỳnh quang, đèn panel. Theo CIE 117 và CIE 232, công thức UGR chỉ đúng với nguồn sáng có góc khối nhìn từ mắt trong khoảng 0,0003 đến 0,1 steradian.

Spotlight và downlight chip COB có mặt phát sáng rất nhỏ và chùm hẹp chiếu xuống, nằm ngoài vùng công thức UGR mô tả tốt, như CIE 190 lưu ý. Với spotlight, người ta đánh giá chói bằng góc che của chóa và độ chói ở góc nhìn thường gặp.

Kinglux chưa có phiếu đo UGR cho từng sản phẩm, nên bài này không nêu số UGR cho đèn Kinglux. Khi cần UGR cho văn phòng hay công trình, hãy yêu cầu tính toán chiếu sáng theo bố trí thật của phòng.

Đèn chống chói là gì

Đèn chống chói (đèn chống lóa) là đèn được thiết kế để từ các góc nhìn thường gặp, mắt không thấy trực tiếp chip LED hay vùng quá sáng. Cách phổ biến nhất là chóa sâu: chip LED thụt sâu trong chóa, mép chóa che chip khi nhìn nghiêng.

Góc che (shielding angle, góc chắn) theo EN 12464-1 là góc giữa mặt phẳng ngang và hướng nhìn mà từ đó bắt đầu thấy phần phát sáng của đèn. Góc che càng lớn, phải ngước càng cao mới thấy chip; tiêu chuẩn yêu cầu góc che tối thiểu tăng theo độ chói nguồn sáng.

Chóa màu đen hoặc xám mờ chống chói tốt hơn chóa trắng bóng, vì chóa tối hấp thụ ánh sáng tán xạ thay vì làm cả mặt đèn sáng lên. Mặt tán quang mờ hoặc lưới tổ ong (honeycomb) giảm độ chói bề mặt bằng cách chia nhỏ và làm mềm ánh sáng.

Góc chiếu hẹp cũng là cách chống chói: spotlight 15°–24° chiếu đúng vào tranh, kệ, bàn ăn, phần ánh sáng tràn ra ngoài rất ít. Góc chiếu rộng 60° trở lên phủ đều nhưng dễ lọt vào mắt hơn nếu đèn đặt gần vị trí ngồi, nằm.

Chọn đèn chống chói cho từng phòng

Phòng khách nên dùng spotlight chóa sâu góc 24°–36° chiếu vào tường, tranh, kệ, kết hợp đèn hắt trần hoặc LED dây để có ánh sáng nền dịu. Tránh dãy đèn chiếu thẳng xuống ngay trên ghế sofa, nơi người ngồi ngả đầu nhìn lên trần.

Phòng ngủ là nơi dễ chói nhất vì mắt nhìn thẳng lên trần khi nằm. Không đặt đèn ngay trên gối; dùng spotlight chóa sâu chiếu vào tường đầu giường hoặc downlight tán quang mặt mờ đặt về phía chân giường, và chọn ánh sáng vàng 3000K dễ chịu hơn.

Bếp và bàn làm việc cần sáng rõ nhưng tránh chói phản xạ: đèn đặt phía trước hoặc hai bên người đứng, không đặt sau lưng để ánh sáng dội từ mặt đá bếp hay màn hình vào mắt. LED dây gắn dưới tủ bếp trên chiếu mặt bếp mà không chói.

Hành lang, cầu thang nên dùng downlight tán quang hoặc đèn ốp trần mặt mờ, công suất vừa phải. Spotlight góc hẹp ở hành lang tạo vệt sáng tối xen kẽ và dễ chói khi đi tới.

Chọn đèn Kinglux phù hợp

Khi chọn đèn ít chói, hãy xem dòng "Góc chiếu", "Màu sơn" và kiểu chóa trên trang sản phẩm Kinglux; dưới đây là vài dòng đèn có thông số phù hợp:

• Spotlight liền chóa (SPLC): công suất 16W; góc chiếu chọn 15°, 24°, 36° hoặc 60°; lỗ khoét Ø75mm.
• Spotlight 360° (SPTT): thân đèn thụt thò, xoay hướng; công suất 5W–12W; màu sơn đen nhám hoặc trắng nhám; lỗ khoét Ø55mm hoặc Ø75mm.
• Đèn rọi âm trần Zoom (ATZ): góc chiếu chỉnh được 10°–60°; công suất 10W–30W; màu sơn đen nhám hoặc trắng nhám.
• Đèn tán quang lưới gắn ray siêu mỏng (SM-TQL): mặt lưới tán quang; góc chiếu 60°; công suất 6W hoặc 12W.
• Đèn tán quang lưới gắn ray gập siêu mỏng (SM-LG): mặt lưới tán quang, thân gập chỉnh hướng; công suất 6W hoặc 12W.
• Đèn downlight tán quang STQ (STQ): mặt tán quang; góc chiếu 60°; công suất 15W–50W; màu sơn đen nhám hoặc trắng nhám.

Nếu mẫu bạn cần chưa hiện giá trên kinglux.vn, hãy liên hệ Kinglux để được báo giá và tư vấn chọn đúng mẫu, công suất, chế độ điều khiển.

Hỏi đáp

UGR là gì? UGR (Unified Glare Rating) là chỉ số chói lóa khó chịu của toàn bộ đèn trong phòng tại một vị trí ngồi, theo phương pháp CIE 117; thang từ 10 đến 30, càng thấp càng ít chói. Văn phòng thường yêu cầu UGR không quá 19.

Đèn LED chói mắt phải làm sao? Đèn LED chói mắt nên đổi sang đèn chóa sâu, chóa tối, hoặc đèn tán quang mặt mờ; xoay spotlight chiếu vào tường thay vì vào chỗ ngồi, nằm; giảm độ sáng nếu đèn dim được; và dời đèn ra khỏi vùng nhìn thẳng từ giường, sofa.

Đèn chống chói là gì? Đèn chống chói (chống lóa) là đèn có chip LED thụt sâu trong chóa, góc che lớn, chóa màu tối hoặc mặt tán quang, để từ góc nhìn thường gặp mắt không thấy trực tiếp chip LED. Spotlight chóa sâu là loại chống chói phổ biến nhất.

UGR bao nhiêu là tốt cho văn phòng? Văn phòng viết, đọc, dùng máy tính cần UGR không quá 19 theo TCVN 7114-1:2008 và EN 12464-1; phòng vẽ kỹ thuật cần không quá 16; hành lang, kho cho phép tới 25–28. UGR tính theo bố trí thật của phòng.

Spotlight có UGR không? Spotlight thường không có số UGR tin cậy, vì công thức UGR của CIE dành cho đèn có mặt phát sáng đủ lớn, còn spotlight chip COB rất nhỏ và chùm hẹp. Với spotlight, nên nhìn góc che của chóa, màu chóa và góc chiếu.

Phòng ngủ nên chọn đèn âm trần loại nào để không chói? Phòng ngủ nên chọn spotlight chóa sâu chiếu vào tường đầu giường hoặc downlight tán quang mặt mờ đặt về phía chân giường, ánh sáng vàng 3000K, và tuyệt đối không đặt đèn chiếu thẳng xuống gối.

Xem thêm

• Bố trí đèn âm trần phòng ngủ: bao nhiêu đèn, khoảng cách bao nhiêu, màu gì
• Spotlight zoom (góc chiếu thay đổi) là gì? Khi nào nên dùng cho nhà, cửa hàng
• Đèn downlight chống chói: Bí quyết giảm chói, tăng thẩm mỹ không gian
• Góc chiếu đèn LED bao nhiêu độ? Cách chọn phù hợp cho từng không gian
• Honeycomb: lưới tổ ong chống chói
• Nhóm Spotlight âm trần
• Nhóm Ray nam châm siêu mỏng
• Liên hệ Kinglux để được tư vấn