Tiêu chí chọn đèn góc học tập, làm việc theo chuẩn TCVN

Nhiều gia đình mua đèn bàn chỉ dựa vào kiểu dáng hoặc cảm nhận "sáng là được". Trong khi đó, các tiêu chuẩn chiếu sáng của Việt Nam đã nêu khá rõ những yêu cầu tối thiểu cho không gian học tập và làm việc. Hiểu các tiêu chí này giúp khách lẻ chọn đúng đèn cho con, giúp nhà thầu và kiến trúc sư có căn cứ khi bố trí hệ thống chiếu sáng cho văn phòng, phòng học hay phòng làm việc tại nhà.

Vì sao nên chọn đèn theo tiêu chuẩn thay vì theo cảm tính

Mắt người thích nghi rất nhanh với ánh sáng, nên cảm giác "đủ sáng" thường không phản ánh đúng mức chiếu sáng thực tế trên mặt bàn. Một chiếc đèn trông rực rỡ có thể lại gây chói, trong khi đèn dịu hơn nhưng phân bố ánh sáng hợp lý lại giúp đọc, viết lâu mà không mỏi.

Hai văn bản hay được dùng làm căn cứ tại Việt Nam là tiêu chuẩn TCVN 7114-1:2008 về chiếu sáng nơi làm việc và QCVN 22:2016/BYT, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về mức cho phép chiếu sáng nơi làm việc do Bộ Y tế ban hành. Quy chuẩn này áp dụng cho không gian làm việc trong nhà và có hiệu lực từ tháng 12 năm 2016. Với góc học tập tại nhà, các con số trong đó không mang tính bắt buộc, nhưng là mốc tham chiếu rất hữu ích để so sánh.

Tựu trung, có bốn nhóm tiêu chí cần quan tâm khi chọn đèn cho bàn học, bàn làm việc:

• Độ rọi trên mặt làm việc (đo bằng lux).
• Chỉ số hoàn màu Ra của nguồn sáng.
• Mức chói lóa, thể hiện qua chỉ số UGR.
• Độ đồng đều của ánh sáng trong vùng làm việc.

Độ rọi: mức sáng thực tế trên mặt bàn

Lux là gì và vì sao không nên nhìn vào watt

Độ rọi (illuminance) là lượng ánh sáng rơi trên một bề mặt, đơn vị là lux. Theo cách giải thích trong QCVN 22:2016/BYT, một lux tương ứng với quang thông một lumen trải đều trên diện tích một mét vuông. Nói cách khác, lux cho biết mặt bàn nhận được bao nhiêu ánh sáng, chứ không phải đèn tiêu thụ bao nhiêu điện. Hai đèn cùng công suất nhưng khác chao, khác góc chiếu, khác chiều cao đặt sẽ cho độ rọi trên bàn rất khác nhau.

Mức độ rọi tham chiếu cho công việc văn phòng

QCVN 22:2016/BYT quy định độ rọi duy trì (Em) là trị số trung bình trên bề mặt quy định không được thấp hơn. Với phòng làm việc chung, phòng hồ sơ hay khu photocopy, mức Em tối thiểu là 300 lux. Đây là con số phù hợp để lấy làm mốc cho bàn học, bàn làm việc tại nhà, nơi hoạt động chính là đọc, viết và dùng máy tính.

Để dễ hình dung mức 300 lux ở đâu so với các khu vực khác, bảng dưới đây trích một số mức Em trong cùng quy chuẩn:

Có thể thấy khu vực làm việc cần mức sáng cao gấp nhiều lần so với hành lang hay tiền sảnh. Vì vậy, nếu góc học tập chỉ dùng chung đèn trần của phòng ngủ hoặc phòng khách, mặt bàn thường không đạt mức tham chiếu, nhất là khi bàn kê xa tâm đèn hoặc bị bóng của người ngồi che khuất. Giải pháp thông dụng là kết hợp đèn trần cho ánh sáng nền với một đèn bàn hoặc đèn chiếu cục bộ ngay tại vị trí làm việc.

Cách kiểm tra đơn giản tại nhà

Bạn có thể dùng máy đo lux hoặc một số ứng dụng đo ánh sáng trên điện thoại để đo thử ngay tại vị trí đặt vở, bàn phím. Cách đo này không chính xác bằng thiết bị chuyên dụng nhưng đủ để nhận biết góc học tập đang thiếu sáng rõ rệt hay không. Với nhà thầu và đơn vị thiết kế, khi tính toán bằng phương pháp quang thông, hệ số sử dụng UF thường nằm trong khoảng từ 0,6 đến 0,9 tùy phân bố ánh sáng trong phòng, ngoài ra cần tính thêm hệ số bảo trì để bù suy giảm do bụi bẩn và lão hóa nguồn sáng theo thời gian.

Chỉ số hoàn màu Ra: để màu sắc hiện đúng như thật

Chỉ số hoàn màu (CRI hay Ra) cho biết nguồn sáng tái hiện màu sắc của vật trung thực đến đâu. Thang đo chạy từ 0 đến 100, trong đó mức 100 là tối đa, ứng với nguồn sáng có phổ tương tự ánh sáng ban ngày. Ra thấp khiến sách vở, bút màu, bản vẽ hay mẫu vật liệu bị lệch màu, người làm việc phải căng mắt phân biệt và nhanh mệt.

Theo TCVN 7114-1:2008, đèn phục vụ học tập và làm việc nên có Ra từ 80 trở lên. Đây là ngưỡng nên xem như điều kiện tối thiểu khi chọn mua:

• Với học sinh: Ra đạt ngưỡng này giúp phân biệt rõ màu bút, màu đánh dấu trong sách và hình minh họa.
• Với người làm thiết kế, kiến trúc sư: công việc liên quan đến màu sắc nên ưu tiên Ra cao hơn ngưỡng tối thiểu để bản vẽ, mẫu sơn, mẫu vải lên đúng tông.
• Với nhà thầu: khi lập thông số kỹ thuật cho dự án văn phòng, nên ghi rõ yêu cầu Ra ngay từ đầu để tránh phải thay đèn sau nghiệm thu.

Lưu ý rằng Ra là thông số in trên nhãn hoặc trang sản phẩm, không thể nhận biết bằng mắt thường ở cửa hàng. Khi chọn đèn tại Kinglux, bạn chỉ cần tra thông số này trên trang sản phẩm của từng mã.

Chói lóa và độ đồng đều: hai yếu tố hay bị bỏ qua

Hạn chế chói lóa (UGR)

Chói lóa xảy ra khi trong tầm nhìn có nguồn sáng quá mạnh so với xung quanh, ví dụ nhìn thẳng vào bóng LED trần không có tán quang, hoặc đèn bàn đặt ngay trước mặt. TCVN 7114-1:2008 đưa ra chỉ số hệ số chói lóa đồng nhất UGRL như mức thiết kế tối đa cho phép, với mục đích tránh gây mệt mỏi cho người làm việc. Với người dùng gia đình, cách hiểu thực tế là:

• Chọn đèn bàn có chao hoặc tấm tán quang che kín chip LED, không nhìn thấy điểm sáng trực tiếp khi ngồi làm việc.
• Đặt đèn bàn phía đối diện tay thuận (người thuận tay phải đặt đèn bên trái và ngược lại) để không tạo bóng tay và không chiếu thẳng vào mắt.
• Với đèn trần trong phòng làm việc, ưu tiên loại có tấm chống chói hoặc góc chiếu được kiểm soát, nhất là khi dùng nhiều màn hình máy tính.

Độ đồng đều của ánh sáng

Một tiêu chí khác trong TCVN 7114-1:2008 là độ rọi phải thay đổi dần dần, và độ đồng đều ở vùng làm việc không được thấp hơn 0,7. Nói đơn giản, mặt bàn không nên có chỗ sáng gắt, chỗ tối hẳn. Hiện tượng này thường gặp khi dùng đèn bàn có chụp quá hẹp hoặc chỉ dùng một đèn rọi điểm cho cả bàn rộng. Kết hợp ánh sáng nền từ đèn trần với đèn bàn là cách đơn giản để giảm chênh lệch giữa vùng làm việc và không gian xung quanh.

Chọn kiểu đèn và cách bố trí theo từng nhu cầu

Góc học tập cho học sinh tại nhà

Ưu tiên đèn bàn có thể điều chỉnh cần và góc chiếu, chao che kín nguồn sáng, Ra đạt từ 80 trở lên. Nên chọn ánh sáng trắng trung tính hoặc trắng ấm nhẹ tùy thói quen của trẻ; ánh sáng quá lạnh dễ gây cảm giác căng thẳng khi học buổi tối, trong khi ánh sáng quá vàng làm trang sách kém tương phản. Đừng quên bật thêm đèn phòng khi học để tránh chênh lệch sáng tối quá lớn giữa mặt bàn và không gian còn lại.

Bàn làm việc tại nhà, dùng nhiều máy tính

Màn hình tự phát sáng nên nguồn sáng xung quanh cần cân bằng với độ sáng màn hình. Đèn trần nên có tán quang, tránh phản chiếu lên màn hình; đèn bàn đặt lệch sang một bên và không chiếu trực tiếp vào mặt màn. Người làm việc với tài liệu giấy nhiều vẫn nên lấy mốc 300 lux trên mặt bàn làm tham chiếu.

Văn phòng, phòng học cho dự án

Với nhà thầu và kiến trúc sư, việc chọn đèn nên bắt đầu từ bản tính toán độ rọi theo quy chuẩn, sau đó mới chọn mã đèn có quang thông, góc chiếu và Ra phù hợp. Một số điểm nên đưa vào hồ sơ kỹ thuật:

• Mức Em tối thiểu cho từng khu vực theo QCVN 22:2016/BYT, ví dụ 300 lux cho phòng làm việc chung, 100 lux cho hành lang.
• Yêu cầu Ra từ 80 trở lên cho khu vực làm việc.
• Yêu cầu về chống chói cho đèn trần, đặc biệt ở không gian có nhiều màn hình.
• Độ đồng đều vùng làm việc không thấp hơn 0,7.

Khi gửi yêu cầu cho Kinglux, bạn có thể đính kèm mặt bằng và chiều cao trần để bộ phận kỹ thuật hỗ trợ tính số lượng, khoảng cách lắp và chọn mã đèn tương ứng.

Bảng tóm tắt tiêu chí chọn đèn học tập, làm việc

Bốn tiêu chí này bổ trợ cho nhau: đèn đủ lux nhưng Ra thấp vẫn khiến màu sắc sai lệch; đèn Ra cao nhưng gây chói lại khiến người dùng mỏi mắt sau thời gian ngắn. Vì vậy, khi so sánh các mã đèn, nên xem cả bốn thông số thay vì chỉ nhìn một chỉ số nổi bật trên bao bì.

Câu hỏi thường gặp

Đèn bàn học cần Ra bao nhiêu là đủ?

Theo TCVN 7114-1:2008, đèn dùng cho học tập và làm việc nên có Ra từ 80 trở lên. Thang Ra tối đa là 100, nên những đèn có Ra càng gần mức này thì màu sắc càng gần với ánh sáng ban ngày.

Mặt bàn làm việc nên đạt bao nhiêu lux?

QCVN 22:2016/BYT đưa ra mức độ rọi duy trì tối thiểu 300 lux cho phòng làm việc chung. Góc học tập tại nhà có thể lấy con số này làm mốc tham chiếu và đo thử bằng máy đo lux tại vị trí đặt sách vở.

Chỉ dùng đèn trần phòng ngủ cho góc học có được không?

Thường là không đủ, vì bàn học hay nằm xa tâm đèn và dễ bị bóng người che. Nên bổ sung đèn bàn có chao che kín nguồn sáng, đồng thời vẫn bật đèn phòng để duy trì độ đồng đều ánh sáng trong tầm nhìn.

Đèn bàn nên đặt ở bên nào?

Đặt đèn ở phía đối diện với tay thuận để bóng tay không đổ lên trang viết, và điều chỉnh cần đèn sao cho không nhìn thấy trực tiếp điểm sáng khi ngồi làm việc. Đây là cách đơn giản để hạn chế chói lóa mà không cần thiết bị đo.

Nhà thầu cần chuẩn bị gì khi nhờ Kinglux tư vấn chiếu sáng văn phòng?

Nên có mặt bằng bố trí bàn làm việc, chiều cao trần, màu sắc trần tường và mức Em mục tiêu cho từng khu vực. Từ đó bộ phận kỹ thuật có thể tính toán số lượng, khoảng cách lắp và đề xuất mã đèn có Ra, góc chiếu phù hợp.

Liên hệ Kinglux để chọn đúng mã đèn

Chọn đèn cho góc học tập và bàn làm việc không khó nếu bạn nắm được bốn tiêu chí: đủ lux, Ra từ 80 trở lên, kiểm soát chói lóa và ánh sáng đồng đều. Nếu còn phân vân giữa các kiểu đèn hoặc cần hỗ trợ tính toán cho dự án, hãy gọi hotline hoặc nhắn Zalo để Kinglux tư vấn đúng mã phù hợp với không gian của bạn.