Bố trí đèn livestream, chụp ảnh sản phẩm tại nhà đúng cách

Một góc livestream hay bàn chụp sản phẩm tại nhà không cần phòng studio rộng, nhưng bắt buộc phải có ánh sáng được tính toán. Phần lớn video lên hình tối, sạm da, màu sản phẩm lệch hoặc có sọc chạy ngang màn hình đều bắt nguồn từ đèn: hoặc chưa đủ sáng, hoặc lẫn nhiều màu ánh sáng, hoặc đèn nhấp nháy mà mắt thường không nhận ra. Bài viết này đi qua từng lớp ánh sáng cần có, cách chọn đèn và cách kiểm tra trước khi lên sóng.

Vì sao góc quay tại nhà thường lên hình kém?

Camera điện thoại và máy ảnh không nhìn như mắt người. Mắt tự điều tiết rất nhanh, còn cảm biến máy ghi lại chính xác những gì có trong khung hình, kể cả khuyết điểm của ánh sáng. Có ba nhóm lỗi hay gặp:

• Thiếu sáng: ánh sáng trần phòng khách, phòng ngủ được thiết kế để sinh hoạt, không đủ cho máy quay lấy nét và tái tạo màu. Hình bị nhiễu hạt, da xỉn, sản phẩm mất chi tiết.
• Lẫn màu ánh sáng: đèn trần ấm vàng, đèn bàn trắng, cửa sổ hắt ánh nắng vào — mỗi nguồn một nhiệt độ màu. Camera chỉ cân bằng trắng được theo một mốc, nên một bên mặt vàng, bên kia xanh.
• Nhấp nháy: nhiều bóng rẻ tiền hoặc đèn dùng nguồn kém chập chờn theo tần số điện lưới. Mắt không thấy, nhưng khi quay sẽ xuất hiện sọc ngang hoặc hình sáng tối không đều giữa các khung hình.

Giải pháp không nằm ở việc mua thật nhiều đèn, mà ở việc bố trí đúng vai trò cho từng đèn và chọn loại đèn phù hợp với việc quay.

Ba lớp ánh sáng: đèn chính, đèn phụ, đèn nền

Sơ đồ chiếu sáng cổ điển cho quay hình gồm ba điểm sáng với ba nhiệm vụ khác nhau. Bạn có thể bắt đầu với một đèn chính rồi bổ sung dần, nhưng nên hiểu đủ cả ba vai trò để biết mình đang thiếu gì.

Đèn chính (key light)

Đây là nguồn sáng mạnh nhất, quyết định hình khối khuôn mặt và sản phẩm. Đặt đèn chính chếch về một bên so với trục máy quay và cao hơn tầm mắt một chút, hướng xuống. Cách đặt này tạo khối tự nhiên như ánh sáng ban ngày, tránh kiểu chiếu thẳng trực diện làm mặt bẹt. Với chụp sản phẩm, đèn chính nên đi qua tấm tản sáng (softbox, giấy can, vải trắng) để bóng đổ mềm, mặt bóng của sản phẩm không bị vệt lóa gắt.

Đèn phụ (fill light)

Đèn phụ đặt phía đối diện đèn chính, công suất yếu hơn hoặc đặt xa hơn, mục đích làm dịu phần bóng tối mà đèn chính tạo ra. Nếu không có đèn thứ hai, một tấm hắt sáng màu trắng đặt đối diện đèn chính cũng làm được việc này. Với sản phẩm nhỏ như mỹ phẩm, trang sức, tấm hắt sáng thường cho kết quả tự nhiên hơn đèn phụ vì không tạo thêm một điểm phản chiếu trên bề mặt.

Đèn nền (back light / background light)

Đèn nền chiếu vào phông hoặc hắt từ sau lưng người quay để tách chủ thể khỏi nền, tạo chiều sâu. Đây là lớp hay bị bỏ qua nhất ở góc quay tại nhà, khiến người và tường như dính vào nhau. Đèn nền có thể là một thanh LED, một đèn rọi nhỏ hoặc dải LED viền kệ. Điều quan trọng là đèn nền phải cùng nhiệt độ màu với đèn chính, trừ khi bạn chủ ý dùng ánh sáng màu trang trí ở phần nền.

Đủ sáng là bao nhiêu? Mượn mốc độ rọi từ quy chuẩn

Quy chuẩn chiếu sáng nơi làm việc của Việt Nam không có mục riêng cho livestream, nhưng các mức độ rọi duy trì trong đó là mốc tham chiếu thực tế để hình dung góc quay của mình đang thiếu sáng đến đâu. Một bàn tiếp tân, thu ngân trong khách sạn được yêu cầu 300 lux; công việc lắp ráp điện tử chính xác cần tới 1.000 lux. Góc quay sản phẩm cần máy ghi rõ chi tiết, bề mặt, màu sắc — nhu cầu gần với nhóm công việc đòi hỏi quan sát kỹ hơn là nhóm sinh hoạt chung.

Lưu ý các mốc trên đo tại mặt phẳng làm việc; với góc quay, bạn nên đo ở vị trí mặt người hoặc mặt sản phẩm. Ứng dụng đo lux trên điện thoại chỉ cho con số tương đối, nhưng đủ để so sánh trước và sau khi thêm đèn. Phòng tại nhà thường chỉ ở mức hành lang, phòng ăn theo bảng trên — tức là cần bổ sung đèn chính có công suất đáng kể chứ không thể dựa vào đèn trần.

Chọn đèn không nhấp nháy khi quay

Nhấp nháy (flicker) là tiêu chí quan trọng nhất khi mua đèn để quay, hơn cả công suất. Bóng LED dùng bộ nguồn kém sẽ sáng tối theo nhịp điện lưới; tốc độ màn trập của máy quay không trùng nhịp này nên ghi lại thành sọc chạy hoặc hình chập chờn. Khi chọn đèn, hãy chú ý:

• Ưu tiên đèn công bố công nghệ khử nhấp nháy. Một số hãng đã đưa tính năng này vào dòng sản phẩm dân dụng và mô tả ánh sáng dịu, không chói, không nhấp nháy. Thông tin này nằm trong tài liệu của nhà sản xuất, nên khi mua bạn nên yêu cầu người bán chỉ rõ dòng nào có tính năng đó thay vì tin lời giới thiệu chung.
• Kiểm tra bằng chính điện thoại. Mở camera, chọn tốc độ màn trập cao (chế độ pro) rồi quay vào đèn đang bật; nếu thấy sọc ngang chạy qua khung hình là đèn có nhấp nháy. Cách thử này đơn giản và làm được ngay tại cửa hàng.
• Chú ý ánh sáng xanh với người ngồi lâu trước đèn. Người livestream nhiều giờ liên tục tiếp xúc trực diện với nguồn sáng. Một số dòng đèn công bố đạt mức RG0 về nguy cơ ánh sáng xanh, tức nhóm không gây nguy hại theo phân loại quang sinh học. Nếu bạn phát sóng hàng ngày, đây là thông số đáng cân nhắc.
• Tương thích điện từ. Góc livestream có micro, bộ thu không dây, máy tính, điện thoại cắm sạc. Đèn thiết kế đúng chuẩn tương thích điện từ sẽ không gây nhiễu cho thiết bị điện tử xung quanh và cũng không bị nhiễu ngược lại — tránh tiếng rè trong micro hoặc tín hiệu không dây chập chờn.

Một điểm thực tế: đèn chuyên dụng cho quay (đèn LED panel, ring light, softbox LED) thường được thiết kế có nguồn dòng ổn định, nhưng không phải loại nào cũng vậy. Đèn dân dụng từ các hãng lớn có công bố khử nhấp nháy đôi khi còn ổn định hơn thiết bị quay giá thấp. Hãy chọn theo thông số được công bố, không chọn theo tên gọi sản phẩm.

Nhiệt độ màu đồng nhất: nguyên tắc không thể bỏ qua

Nhiệt độ màu (đơn vị Kelvin) cho biết ánh sáng ngả vàng ấm hay trắng xanh. Để dễ hình dung, ánh sáng nến ở khoảng 1.800K — rất ấm, thiên vàng cam; ánh sáng mặt trời có nhiệt độ hiệu dụng khoảng 5.780K — trắng ban ngày; và mức 6500K thường được dùng để mô phỏng ánh sáng mặt trời nhiệt đới trong các ứng dụng chiếu sáng chuyên biệt.

Với camera, vấn đề không phải chọn mốc nào, mà là tất cả đèn trong khung hình phải cùng một mốc. Camera chỉ cân bằng trắng theo một nhiệt độ màu. Nếu đèn chính trắng ban ngày mà đèn phụ ấm vàng, máy sẽ lấy đèn chính làm chuẩn và phần được đèn phụ chiếu sẽ ngả vàng; đổi lại thì mặt bên kia xanh tím. Da người và sản phẩm đều bị sai màu, hậu kỳ rất khó cứu.

Gợi ý thực tế:

1. Mua đèn chính, đèn phụ, đèn nền cùng một dòng hoặc cùng mã nhiệt độ màu. Các hãng thường cho phép cùng một họ sản phẩm có nhiều kiểu khác nhau về kích thước, công suất, góc chiếu và cả nhiệt độ màu — vì vậy cùng tên dòng chưa chắc cùng màu ánh sáng, phải nhìn mã cụ thể.
2. Tắt hoặc che mọi nguồn sáng không kiểm soát được: đèn trần ấm, ánh sáng cửa sổ thay đổi theo giờ. Nắng chiều ấm hơn nắng trưa, nên góc quay cạnh cửa sổ sẽ lệch màu theo thời gian trong ngày.
3. Nếu đã có sẵn đèn khác màu, chọn một nhiệt độ màu làm chuẩn rồi thay đèn còn lại, thay vì cố cân bằng bằng phần mềm.
4. Chọn mốc gần ánh sáng ban ngày cho nội dung bán hàng, mỹ phẩm, thời trang — màu tái tạo trung thực và khớp với ảnh sản phẩm trên trang web. Mốc ấm chỉ nên dùng khi chủ đích tạo không khí ấm cúng, ví dụ quay nến thơm, đồ gỗ.

Kiểm tra nhanh trước khi lên sóng

Sau khi đã bố trí đèn, dành vài phút chạy qua danh sách sau — thao tác này tiết kiệm rất nhiều thời gian chỉnh sửa hậu kỳ:

• Đo hoặc ước lượng độ sáng tại mặt người quay; đối chiếu với các mốc 300, 500, 750 lux ở bảng trên tùy nhu cầu.
• Quay thử với tốc độ màn trập cao để soát nhấp nháy; nếu có sọc, đổi đèn hoặc đổi nguồn, không dùng dimmer kém chất lượng.
• Đặt một tờ giấy trắng hoặc thẻ xám vào khung hình, khóa cân bằng trắng theo đó, rồi nhìn xem có vùng nào ngả màu khác không.
• Kiểm tra bóng đổ: bóng dưới mắt, dưới cằm quá đậm nghĩa là đèn phụ hoặc tấm hắt sáng chưa đủ.
• Bật mọi thiết bị điện tử sẽ dùng khi phát sóng và nghe lại micro, xem có tiếng rè do nhiễu từ đèn không.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ có một đèn thì nên dùng làm gì?

Dùng làm đèn chính, qua tấm tản sáng, đặt chếch một bên và cao hơn tầm mắt. Thay đèn phụ bằng tấm hắt sáng trắng đối diện. Đèn nền có thể tạm dùng đèn bàn sẵn có nếu cùng nhiệt độ màu, còn không thì bỏ qua cho đến khi mua thêm.

Đèn trần nhà có dùng làm đèn phụ được không?

Chỉ khi đèn trần cùng nhiệt độ màu với đèn chính và không nhấp nháy. Thực tế đa số đèn trần phòng ở là ánh sáng ấm hoặc bóng không rõ thông số, nên tắt đi thường cho hình đẹp hơn là để bật.

Làm sao biết đèn nhấp nháy khi không có thiết bị đo?

Dùng camera điện thoại ở chế độ pro, tăng tốc độ màn trập lên cao rồi quay thẳng vào đèn. Sọc ngang chạy trên khung hình là dấu hiệu nhấp nháy. Ưu tiên đèn có công bố công nghệ khử nhấp nháy từ nhà sản xuất.

Nên chọn ánh sáng trắng hay vàng để livestream bán hàng?

Ánh sáng trắng gần ban ngày cho màu da và màu sản phẩm trung thực, khớp với ảnh trên website, nên là lựa chọn mặc định. Ánh sáng ấm chỉ nên dùng có chủ đích để tạo không khí, và khi đó toàn bộ đèn phải cùng ấm.

Ngồi trước đèn nhiều giờ có hại mắt không?

Nguồn sáng trực diện trong thời gian dài là tình huống đáng lưu ý về ánh sáng xanh. Hãy ưu tiên đèn có công bố mức nguy cơ quang sinh học RG0, dùng tấm tản sáng và không nhìn thẳng vào bề mặt đèn.

Nếu bạn đang chuẩn bị góc livestream hoặc bàn chụp sản phẩm tại nhà và chưa biết chọn đèn nào cho ba vị trí chính, phụ, nền, hãy liên hệ Kinglux. Đội ngũ của chúng tôi sẽ tư vấn dòng đèn có thông số khử nhấp nháy, nhiệt độ màu đồng nhất và mức sáng phù hợp với diện tích, nội dung bạn muốn quay.